Ο Προμηθέας έφερε τον κεραυνό στους ανθρώπους, αλλά δεν τους έμαθε πώς να τον χρησιμοποιούν ενάντια στους θεούς, ίσως γιατί καθόταν στο τραπέζι των θεών και τα γεύματα δεν θα ήταν το ίδιο εξαίσια αν τα μοιραζόντουσαν με τους ανθρώπους. Είτε λόγω της πράξης του, είτε αντίστροφα λόγω της αδυναμίας του να προχωρήσει αυτή την πράξη παραπέρα, οι θεοί διέταξαν τον Ήφαιστο τον σιδερά να αλυσοδέσει τον Προμηθέα στον Καύκασο, όπου ένας κυνοκέφαλος αετός καταβρόχθιζε καθημερινά το διαρκώς αναγεννώμενο συκώτι του. Ο αετός, που τον θεωρούσε ως ένα μερικώς βρώσιμο βράχο ικανό να κινείται ελαφρά και, όταν τρωγόταν, να ξεσπά σε ένα παράφωνο τραγούδι, συνήθιζε να αφοδεύει πάνω του ελεύθερα. Αυτά τα περιττώματα έγιναν η τροφή του αλυσοδεμένου. Μετατρέποντάς τα σε δικά του περιττώματα, ο Προμηθέας τα άφηνε στον σκληρό βράχο από κάτω, έτσι ώστε όταν ο Ηρακλής, ο απελευθερωτής του, σκαρφάλωσε στο έρημο βουνό μετά από τρεις χιλιάδες χρόνια, μπορούσε ήδη να διακρίνει τον αιχμάλωτο από μεγάλη απόσταση, σαν αστραφτερό, κατάλευκο από σκατά, πουλί. Απωθούμενος ξανά και ξανά από το τείχος της μπόχας, ο απελευθερωτής αναγκάστηκε να περιστρέφεται γύρω από τον πέτρινο όγκο για άλλα τρεις χιλιάδες χρόνια, ενώ ο κυνοκέφαλος αετός συνέχιζε να τρώει το συκώτι του αλυσοδεμένου και συνέχιζε να τον τρέφει με τα περιττώματά του, ώστε η μπόχα αυξανόταν με τον ίδιο τον ρυθμό της περιστροφής, έως ότου ο απελευθερωτής την συνήθισε. Επιτέλους, με την βοήθεια μιας βροχής που κράτησε πεντακόσια χρόνια, ο Ηρακλής κατάφερε να φτάσει σε απόσταση βολής.

Πώς να συμ­φι­λιω­θούν Έλ­λη­νες και Τρώ­ες; Εί­ναι το πα­λιό πρό­βλη­μα της Ελέ­νης, το δι­κό της πρό­βλη­μα. Η αλή­θεια εί­ναι ότι στην Λευ­κή νή­σο οι νε­κροί πρέ­πει να συμ­φι­λιω­θούν, ο φο­νιάς με τον φο­νευ­μέ­νο. Ο Αχιλ­λέ­ας; Ο Πά­ρις; Των Ελ­λή­νων και των Τρώ­ων τα βέ­λη πρέ­πει να αφιε­ρω­θούν αλ­λού. Όπως λέ­ει ο Θη­σέ­ας, «έχου­με κου­ρα­στεί με τον Πό­λε­μο, μό­νο η Ανα­ζή­τη­ση πα­ρα­μέ­νει».

Η ποιητική του έργου είναι ιδιάζουσα: κάθε ποίημα ξεκινάει με ένα πεζό σκηνογραφικό κείμενο που ακολουθείται από τερτσέτα γραμμένα σε απλή γλώσσα και με ενδιάμεση μουσικότητα, η οποία παραπέμπει στα πρώτα εικονιστικά πειράματα της ποιήτριας εμπλουτισμένα πλέον με την εμπειρία μιας ολόκληρης ζωής έρωτος, εξορίας και πολέμου. Ο τρόπος που η H.D. χειρίζεται τον Αχιλλέα, αλλά και το σύνολο του ομηρικού έπους, ως ποίημα μετοικισμού, εξορίας, εξιχνίασης της ιστορίας, και σύγχυσης πολιτισμών παραπέμπει στο αντίστοιχο εγχείρημα του Ντέρεκ Γουώλκοτ, με το οποίο ξεκινήσαμε τις Σκηνές από την Ελλάδα των Άλλων. Όμως, η προσήλωση στο συγκεκριμένο και στο αντικείμενο, η λιτή έκφραση, και η γενικότερη ποιητική αντίληψη πάντα συνδεόταν στο μυαλό μου με την ποιητική αντίληψη και έκφραση της Ελένης Βακαλό.

Τα δύο ποιήματα που επέλεξα να μεταφράσω είναι υποδειγματικά αυτής της προσωπικής μυθολογίας. Ο Μέριλ λάτρεψε την Ελλάδα – και την έζησε όσο κανείς άλλος ξένος της εποχής του, περνώντας τον μισό του χρόνο για μια εικοσαετία στο ιδιόκτητο σπίτι του στην οδό Αθηναίων Εφήβων 44 – η επιλογή της οδού υπήρξε απόλυτα συνειδητή και χαρακτηριστικό χωρατό στην ομοφυλόφιλη παρέα του. Το ποίημα «Μέρες του 1964», με το οποίο κλείνει την συλλογή Μέρες και Νύχτες (1966), σκηνογραφεί αυτόν το περίγυρο του Λυκαβηττού ενώ ταυτόχρονα μας δίνει μια εικόνα από την πρώτη φάση της σχέσης του με τον Στράτο Μουφλουζέλη, ανηψιό του περίφημου ρεμπέτη, ο οποίος υπήρξε και ο μεγάλος έρωτας της ζωής του. Το ποίημα «Ο Στράτος στο γύψο», από την μεταγενέστερη συλλογή Με τόλμη απέναντι στα στοιχεία (1972), καταγράφει τον πόνο του χωρισμού τους με αμείλικτη αλλά βαθειά πονεμένη ειρωνεία.

Πολυταξιδευμένος και κοσμοπολίτης, καθηγητής λογοτεχνίας σε διάφορα ελίτ πανεπιστήμια της Αγγλίας και της Αμερικής, ο Γουώλκοτ θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους λυρικούς ποιητές στην αγγλική γλώσσα, χαρίζοντάς της το κορυφαίο ποιητικό έπος του ύστερου 20ού αιώνα – το Όμηρος (1990). Ως πρωτοποριακός θεατρικός συγγραφέας, πρώτα, και μετέπειτα ως ποιητής, ο Γουώλκοτ εξύμνησε την υβριδική κουλτούρα της Καραϊβικής όσο κανείς άλλος στην αγγλική γλώσσα – συγκρίνεται μόνο με τον Aimé Césaire, που έκανε το ίδιο στα γαλλικά– χρησιμοποιώντας ελληνικά στοιχεία με τρόπο ιδιαίτερα πειραματικό, κάτι που είχαμε να δούμε από την περίοδο του γερμανικού ρομαντισμού.* Ανάμεσα στα πολλαπλά και κορυφαία βραβεία του περιλαμβάνεται και το Νομπέλ Λογοτεχνίας (1992).

Αρτηρίες

Ο γιατρός μου δείχνει τις ακτίνες ΕΔΩ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΣΗΜΕΙΟ
ΤΟ ΒΛΕΠΕΙΣ ΜΟΝΟΣ ΣΟΥ τώρα ξέρεις που κατοικεί ο Θεός
Στις στάχτες το όνειρο επτά θαυμάτων
Στην τριώροφη σκάλα η σφίγγα σου δείχνει τα νύχια της
Να είσαι ευτυχής αν η επίθεση σου γίνει από πίσω εν ψυχρώ
Ένας ανάπηρος λιγότερο εδώ τριγύρω
Στις αρτηρίες βροντάει ο εγκέφαλος μολύβι
Ό,τι αρνείσαι να μάθεις ΤΟ ΠΛΗΡΩΣΕ Ο ΧΡΟΝΟΣ
Τα δέντρα καθ’ οδόν προς το σπίτι: αδιάντροπα χλωρά

21 Αυγούστου 1992